Tanzimat Romanında İradesiz Anne Tipi

Özet

Tanzimat romancıları, Tanzimat’la birlikte gelen birçok yeniliği “aile” üzerinden anlatırlar. Ağırlıklı olarak “adalet, eşitlik, hürriyet, eğitim, kültürel yozlaşma” gibi temaların işlendiği bu romanlarda toplumsal düzeyde kadının, ailede ise “anne”nin pasifliği/iradesizliği, Tanzimat romancılarının üzerinde yoğunlaştığı bir başka önemli tema olur. Bu çalışmamızda, –romanlara yansıdığı kadarıyla– Tanzimat dönemi aile yapısında annenin yerini/rolünü saptamaya çalışacak ve bir şeyi yapıp yapmamaya karar verme noktasında annelerin pasifliği/iradesizliği üzerinde duracağız. Çalışmamızı Namık Kemal (1840-1888)’in İntibah (1876); Ahmet Mithat Efendi (1844-1912)’nin Hüseyin Fellah (1875), Vah (1882), Jöntürk (1908); Recaizade Mahmut Ekrem (1847-
1914)’in Araba Sevdası (1896); Şemsettin Sami (1850-1904)’nin Taaşuk-ı Talat ve Fitnat (1872); Mizancı Mehmet Murat (1854-1917)’ın Turfanda Mı Yoksa Turfa Mı? (1892); Fatma Aliye Hanım (1862-1936)’ın Muhadarat (1892) ve Refet (1898); Nabizade Nazım (1862-1893)’ın Zehra (1896) romanı olmak üzere on romanda yer alan anne tipleri üzerine kuracağız. Çalışmamızın amacı, ele aldığımız romanlardan hareketle, Tanzimat dönemi aile yapısını irdelemek ve bu yapıda kadına/anneye biçilen rolü tespit etmektir. Bu sayede, Tanzimat romancılarının –bir yönüyle toplumun– kadın/anne algısını ortaya koymuş olacağız.