2025’TE YÜKSEKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN YAPAY ZEKÂ KULLANIMI: SSCI PSİKOLOJİ ÇALIŞMALARI

Özet

Bu derleme, Sosyal Bilimler Atıf Dizini’nde yer alan psikoloji odaklı dergilerde 2025 yılında yayımlanan çalışmaları incelemekte ve yükseköğretim öğrencilerinin yapay zekâ kullanımına ilişkin psikolojik süreçleri kapsamlı, bütünleştirici ve güncel bir çerçevede analiz etmektedir. Bulgular, yapay zekâ kullanımının yalnızca akademik performansı değil; motivasyon, öz-yeterlik, tutumlar, öz-kontrol, psikolojik ihtiyaç doyumu ve ruhsal iyi oluş gibi temel psikolojik değişkenleri de önemli ölçüde etkilediğini göstermektedir. İncelenen çalışmalar, yapay zekâ okuryazarlığı ve olumlu tutumların öğrencilerin kaygı düzeylerini azalttığını ve yapay zekâ destekli öğrenme ortamlarına uyumlarını artırdığını; buna karşın düşük öz-kontrol ile yapay zekânın aşırı kullanımının akademik sorumluluğu zayıflattığını ve yüzeysel öğrenme eğilimlerini güçlendirdiğini ortaya koymaktadır. Öz-belirleme kuramına dayalı araştırmalar, özerklik, yeterlik ve ilişkilenme ihtiyaçlarının karşılanmasının yapay zekâ okuryazarlığını, öz-düzenlemeli öğrenme stratejilerini, derin bilişsel katılımı ve öğrenme motivasyonunu doğrudan desteklediğini göstermektedir. Bununla birlikte, kişiselleştirilmiş öğrenme, hızlandırılmış geri bildirim, esnek çalışma düzenleri ve azalmış stres gibi avantajlara rağmen yapay zekâ; tekno-stres, yalnızlık, etik belirsizlikler, aşırı bağımlılık, dijital yorgunluk ve azalmış sosyal etkileşim gibi potansiyel riskler de taşımaktadır. Ruh sağlığına odaklanan çalışmalar, yapay zekâ ve derin öğrenme teknolojilerinin kaygı ve depresif belirtilerin erken tespiti, duygusal destek süreçlerinin güçlendirilmesi ve öğrencilerin psikolojik iyi oluşlarının izlenmesi açısından değerli araçlar olabileceğini göstermektedir. Genel olarak 2025 yılı literatürü, yükseköğretimde yapay zekâ kullanımının bilişsel, duygusal, davranışsal ve etik boyutları içeren çok katmanlı bir psikolojik dönüşümü temsil ettiğini ortaya koymaktadır.